ks. prof. dr hab. Jan Przybyłowski

Kierownik Katedry Teologii Pastoralnej i Nauk Pomcniczych na Wydziale Teologicznym UKSW

 

Specjalizacja:

teologia praktyczna

Notka biograficzna:

Ks. prof. dr hab. Jan Przybyłowski urodził się 2 listopada 1958 roku w Kaliszu.

Po uzyskaniu matury w 1977 roku wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku. Studia filozoficzno-teologiczne zakończył uzyskaniem tytułu magistra teologii na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (7 czerwca 1984) na podstawie pracy: Teologia modlitwy w artykułach „Ateneum Kapłańskiego” (1909-1983). Święcenia kapłańskie otrzymał 10 czerwca 1984 i został skierowany do pracy duszpasterskiej jako wikariusz Kapłańskiego parafii Złoczew.

W 1986 roku rozpoczął studia specjalistyczne z teologii pastoralnej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Po uzyskaniu licencjatu (9 czerwca 1988 roku) ukończył w czerwcu 1989 roku kurs doktorancki. Od września tegoż roku został wykładowcą teologii pastoralnej (ogólnej i szczegółowej) w Wyższym Seminarium Duchownym we Włocławku. Rok później (od września 1990 roku) rozpoczął pracę jako Ojciec Duchowny w tymże Seminarium. W tym samym roku został członkiem Teologicznego Towarzystwa Naukowego Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku.

W latach 1990-1992 prowadził wykłady w Katolickim Uniwersytecie Ludowym we Włocławku w ramach cyklu Ewangelizacja środowisk wiejskich, które częściowo zostały opublikowane w „Kalendarzu Rolników”. Od kwietnia 1992 zaczął pełnić funkcję Sekretarza Polskiego Studium Józefologicznego i był współorganizatorem, a następnie organizatorem Ogólnopolskich Sympozjów Józefologicznych, które odbywały się w Kaliszu (1992-1996).

W 1993 roku na podstawie przedstawionej rozprawy doktorskiej pod tytułem: Znaczenie modlitwy w życiu młodzieży katolickiej. Studium pastoralne, napisanej pod kierunkiem ks. prof. Romualda Raka uzyskał stopień naukowy doktora nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej, nadany uchwałą Rady Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z dnia 21 czerwca 1993 roku.

Od czerwca 1994 roku podjął pracę jako Redaktor Naczelny czasopisma diecezjalnego „Ład Boży”, a także został mianowany Dyrektorem Studium Teologii we Włocławku (teologiczne studia magisterskie), filii Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie. W tymże Studium prowadził wykłady z propedeutyki teologii. W 1996 roku został powołany do zespołu synodalnego Metropolii Gnieźnieńskiej (II Synod Plenarny) i brał udział w przygotowaniu schematu: Potrzeba i zadania nowej ewangelizacji dla Kościoła w Polsce na przełomie II i III tysiąclecia chrześcijaństwa, który został włączony do dokumentów ogólnych Synodu Plenarnego.

Od stycznia 1997 roku uczestniczył w pracy Centralnego Zespołu Redakcyjnego Dokumentów Synodalnych, do którego został skierowany jako reprezentant Metropolii Gnieźnieńskiej. Od października 1998 roku podjął się prowadzenia wykładów i ćwiczeń z teologii pastoralnej na Wydziale Teologicznym Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, obecnie Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Owocem prowadzonych badań naukowych w ramach teologii pastoralnej była dysertacja habilitacyjna: Znaczenie nowej ewangelizacji dla duszpasterstwa młodzieży. Studium pastoralne, Lublin 2001. W dniu 4 czerwca 2001 roku odbył kolokwium habilitacyjne. Centralna Komisja ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych w dniu 24 września 2001 roku zatwierdziła uchwałę Rady Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie o nadaniu stopnia doktora habilitowanego nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej.

Z dniem 1 stycznia 2002 roku, decyzją Rektora UKSW, został powołany na stanowisko Kierownika Studium Biblijno-Pastoralnego (studia doktoranckie, zaoczne w zakresie teologii pastoralnej, teologii biblijnej, misjologii) na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, dla którego przygotował nowy plan zajęć dydaktycznych w cyklu czteroletnim, z uwzględnieniem wykładów wspólnych i specjalizacyjnych.

Ks. J. Przybyłowski jest też członkiem Sekcji Pastoralistów Polskich i bierze czynny udział w corocznych zjazdach tej Sekcji. Należy także do grupy roboczej wykładowców teologii pastoralnej na Uczelniach akademickich, która na regularnych spotkaniach tworzy podwaliny dla współczesnej koncepcji polskiej teologii pastoralnej. Jednak podstawowym terenem jego działalności naukowo-badawczej i dydaktycznej pozostaje Sekcja Teologii Pastoralnej Wydziału Teologicznego UKSW. Ponadto prowadzi wykłady i ćwiczenia w Instytucie Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa (UKSW w Warszawie), w Wyższym Seminarium Duchownym w Kaliszu i w Instytucie Teologicznym Diecezji Kaliskiej w Kaliszu.

 

Główne kierunki badań naukowych

Ks. Jan Przybyłowski prowadzi interdyscyplinarne badania naukowe w zakresie teologii pastoralnej i nauk społecznych. W jego pracy naukowej można wyznaczyć następujące kierunki badań:

1. Metodologia teologii pastoralnej

Ks. Jan Przybyłowski w swojej pracy badawczej zwraca szczególną uwagę na poprawność metodologii stosowanej w refleksji pastoralnej, wprowadzając do teologii pastoralnej dwie nowe zasady: indukcji fenomenologicznej, przy pomocy której można poznać i opisać obraz rzeczywistości aktualnej; dedukcji eklezjologicznej, która umożliwia określenie kryteriów jej teologicznej interpretacji. Proponuje też zastąpienie „modeli teologicznych” paradygmatami pastoralnymi, które określałyby sposoby dawania świadectwa wiary w konkretnej, aktualnej sytuacji. Oryginalnym osiągnięciem ks. Jana Przybyłowskiego jest też zdefiniowanie paradygmatów pastoralnych, nazywanych inaczej prototypami, na które składa się osiem czynników: 1) eklezjologiczny; 2) empiryczny; 3) historyczny ; 4) futurologiczny; 5) nadprzyrodzony; 6) ludzki; 7) aktualizujący; 8) praktyczny.

2. Eklezjologia pastoralna

W swojej koncepcji teologii praktycznej ks. Jan Przybyłowski bardzo mocno akcentuje znaczenie eklezjologii pastoralnej, czyli wiedzy o życiu i działalności Kościoła z uwzględnieniem potrzeb czasów teraźniejszych i wymogów życia człowieka współczesnego (aspekt egzystencjalno-antropologiczny). Istotą nowej teologii praktycznej powinno być pozytywne zadanie budowania, kształtowania, wspomagania różnych form życia i działalności Kościoła, który urzeczywistnia się w coraz to nowych, zmieniających się warunkach zewnętrznych.

3. Organizacja duszpasterstwa

Ks. Jan Przybyłowski proponuje włączyć do głównych zadań teologa-pastoralisty poszukiwanie, nazywanie i w rezultacie umożliwianie zaistnienia coraz to efektywniejszych relacji między nowym obliczem wspólnoty Kościoła i zmieniającymi się strukturami świata, w którym żyją nowi ludzie.

Teologia pastoralna, z pomocą nauk prakseologicznych, ma za zadanie wypracowywać zasady, metody postępowania duszpasterskiego wobec jednostek i kierowania zespołami ludzkimi, a także planować i przystosować działalność Kościoła do współczesnych warunków. Ponieważ efektami współdziałania teologii pastoralnej z naukami humanistycznymi i empirycznymi, zwłaszcza z socjologią i psychologią religii są konkretne postulaty organizacyjne, dlatego ks. Jan Przybyłowski proponuje, aby „strategia” i „taktyka” urzeczywistniania się Kościoła w świecie współczesnym były jak najbardziej przystosowane do teraźniejszości.

Proponowane przez ks. Jana Przybyłowskiego paradygmaty pastoralne uwzględniają cele ewangelizacyjno-apostolskie misji zbawczej, a także zadania formacyjno-wychowawcze Kościoła, a jednocześnie zawierają konkretne propozycje organizacyjne dla ich praktycznej realizacji.

Zadaniem teologii pastoralnej jest planowanie i przystosowywanie działalności Kościoła do współczesnych warunków. Ks. Jan Przybyłowski wypełnia te zadania, koncentrując się na zagadnieniach związanych z organizacją duszpasterstwa, takich jak: duszpasterstwo zwyczajne i nadzwyczajne; koordynacja działań pastoralnych; rola funkcji formacyjno-wychowawczych i kierowniczych w duszpasterstwie młodzieży.

4. Zadania Kościoła wobec współczesnych przemian społeczno-kulturowych i religijnych

Teologia pastoralna w analizie rzeczywistości odkrywa kierunki przemian religijnych i społeczno-kulturowych, określa tendencje rozwojowe lub uwsteczniające dokonujących się procesów. Przemiany nieustannie dokonujące się w świecie - to z jednej strony otwarta droga do pozytywnych zmian, również w oparciu o dialektykę zachodzących procesów, ale z drugiej strony jest to przyczyna wielu patologii i wynikających stąd konfliktów, zarówno o charakterze indywidualnym, jak i społecznym. Obok teologii „pozytywnej”: teologii miłości, teologii rodziny, teologii pracy, teologii wolnego czasu, pojawia się więc teologia „negatywna”: „teologia” uzależnień od narkotyków, alkoholu i tytoniu, „teologia” agresji, „teologia” patologii społecznych. Taki bowiem jest prawdziwy obraz teraźniejszości wypracowany w oparciu o wyniki badań nauk empirycznych. Te nowe odniesienia rzeczywistości do nauki kościelnej znajdują odzwierciedlenie w refleksji pastoralnej ks. Jana Przybyłowskiego.

W analizach przemian społeczno-kulturowych i religijnych ks. Jan Przybyłowski wykorzystuje znajomość metod socjologicznych i psychologicznych, które umożliwiają przedstawienie aktualnego obrazu niezwykle złożonych problemów rzeczywistości ziemskiej i życia Kościoła.

5. Teologia nowej ewangelizacji

Teologia pochodzi z wiary i do wiary zostaje ponownie odniesiona. Nie może ona jednak powtarzać formuł, lecz powinna prowadzić do postępu w rozumieniu tajemnicy Objawienia. Teologia, pozostając w służbie Objawienia, musi jednocześnie ukazywać prawdę, że słowo Boże jest zrozumiałe i skuteczne również dzisiaj i możliwe do zrealizowania przez każdego współczesnego człowieka. Wykorzystując te założenia metodologiczne, ks. Jan Przybyłowski prowadzi badania teologiczne nad nową ewangelizacją, które wyjaśniają słowo Boże człowiekowi żyjącemu dzisiaj, przy uwzględnieniu aktualnych problemów Kościoła i świata. Szczególną wartość naukową posiadają refleksje pastoralne dotyczące sytuacji Kościoła w Polsce, a zwłaszcza roli wiernych świeckich w apostolstwie i nowej ewangelizacji.

6. Formacja w apostolstwie ludzi świeckich

Ks. Jan Przybyłowski zwraca szczególną uwagę na biblijny wymiar zasad pastoralnych. Dlatego jego niewątpliwym osiągnięciem jest wyraźnie sformułowany postulat, aby współcześni teologowie i duszpasterze jako główne zadanie postawili sobie inicjację biblijną wiernych w oparciu o historyczno-krytyczną egzegezę. Jako cel tej inicjacji należy wskazać pogłębienie wiary w słowo Boże i rozwój wiedzy biblijnej, która ma służyć pracy duchowej i przygotowywać do apostolatu biblijnego.

8. Teologia modlitwy i duchowość liturgiczna

Refleksja pastoralna nie powinna pozostawać zwykłym teoretycznym nauczaniem o Chrystusie, o Kościele i o człowieku żyjącym w świecie. Dlatego też ks. Jan Przybyłowski w swoich badaniach naukowych podkreśla znaczenie duchowego aspektu teologii, który pozwala docenić we właściwy sposób doświadczenie chrześcijańskie i skupić się na świadectwie, czyli wnoszeniu nowego światła, nowego natchnienia w życie Kościoła i społeczeństwa, płynącego z całej wspólnoty i od poszczególnych jej członków. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w artykułach i książkach dotyczących teologii modlitwy, wychowania do modlitwy młodego pokolenia, a także czynnego udziału młodzieży w liturgii Kościoła.

9. Duszpasterstwo zwyczajne i nadzwyczajne

W swoich badaniach naukowych ks. Jan Przybyłowski wychodzi z założenia, że na poziom duszpasterstwa zwyczajnego coraz większy wpływ mają zmieniające się uwarunkowania zewnętrzne. Negatywne skutki przemian sprawiają, że duszpasterstwo parafialne nie obejmuje wszystkich wiernych i nie zaspokaja specjalnych potrzeb współczesnych ludzi, którzy domagają się nadzwyczajnej troski duszpasterskiej. Ks. Jan Przybyłowski wychodzi naprzeciw tym potrzebom, zajmując się różnymi formami duszpasterstwa nadzwyczajnego, zwłaszcza duszpasterstwa młodzieży.

10. Działalność formacyjno-wychowawcza Kościoła w środowisku młodzieżowym

Wymownym „znakiem czasu”, który należy uwzględnić w działalności pastoralnej, jest problem coraz poważniejszych trudności z wychowaniem młodego pokolenia, a zwłaszcza młodzieży „niedostosowanej” lub „nieprzystosowanej” społecznie. Formacyjno-wychowawcze zadania Kościoła, a także zagadnienia związane z organizacją duszpasterstwa młodzieży zostały opracowane przez ks. Jana Przybyłowskiego w kilku artykułach naukowych, w których zwrócił on szczególną uwagę na diagnozę problemów dotyczących integralnego rozwoju człowieka młodego. Ks. Jan Przybyłowski, prowadząc własne badania i korzystając z wyników badań opublikowanych w pracach naukowych, wprowadził do ich interpretacji elementy socjologii fenomenologicznej. Jest to niewątpliwie pionierskie rozwiązanie w opracowaniach o charakterze pastoralnym. Opis socjologiczno-fenomenologiczny przejawów indywidualno-wspólnotowego życia współczesnych chrześcijan umożliwia nie tylko „ogląd” dokonujących się przemian, ale i "wgląd" do głębi ludzkiej rzeczywistości. Analizy socjologiczno-fenomenologiczne pozwalają bowiem ukazać przede wszystkim immanencję i transcendencję ludzkiej osoby, ale jednocześnie uwzględniają wielopłaszczyznową ekspresję człowieka.

11. Teologia wspólnotowa

Jako znaczące osiągnięcie ks. Jana Przybyłowskiego należy podkreślić popularyzowanie wspólnotowego wymiaru teologii, która jest refleksją nad wiarą przeżywaną i doświadczaną przez konkretnego człowieka, ale w ścisłej łączności ze wspólnotą kościelną. Bez wspólnoty bowiem wiara zatraca charakter nadprzyrodzony i nie ma podstaw w Objawieniu, które do wspólnoty należy. Refleksja teologiczna, z racji metodologicznych, domaga się zatem uwzględnienia wspólnoty kościelnej, gdyż myślenie teologiczne jest funkcją wspólnoty, w której wierni dzielą się Prawdą.

12. Teologia zaangażowana

Ponieważ każda wspólnota kościelna jest dynamiczna i rozwojowa w wymiarze przemian religijno-kościelnych, które dokonują się w korelacji ze zmianami społeczno-kulturowymi, dlatego ks. Jan Przybyłowski postuluje, aby członkowie wspólnot kościelnych zaangażowani w sprawy Kościoła i świata wzięli odpowiedzialność za przebieg zachodzących procesów religijno-społeczno-kulturowych. Jest to możliwe z pomocą „zaangażowanej” teologii, którą tworzą „zaangażowane” wspólnoty. Oryginalnym osiągnięciem ks. Jana Przybyłowskiego jest popularyzowanie teologii zaangażowanej poprzez prezentowanie nauki teologicznej w powiązaniu z praktyką eklezjalną i życiem codziennym współczesnych chrześcijan. Tematy publikacji popularno-teologicznych świadczą o aktualności poruszanych problemów, natomiast indukcyjno-dedukcyjny sposób ujęcia zagadnień umożliwiał autorowi wykorzystywanie zarówno wiedzy teologicznej, jak i osiągnięć nauk humanistycznych i empirycznych.

13. Psychologia pastoralna

Ks. Jan Przybyłowski zajmuje się również psychologią pastoralną, która jest nauką o integralnym rozwoju osobowości człowieka uwarunkowanym zdrowiem psychicznym oraz o higienie i profilaktyce psychicznej, a także praktycznym zastosowaniu wskazań wynikających z poznania warunków zdrowia psychicznego do rozwiązywania problemów pastoralnych, jakie zachodzą w życiu indywidualnych osób i grup społecznych. Psychologia pastoralna jest nauką interdyscyplinarną, która bada człowieka i warunki jego życia w sposób wielopoziomowy i wielopłaszczyznowy.

Ks. Jan Przybyłowski, przygotowując wykłady z psychologii pastoralnej, korzysta z osiągnięć psychologii klinicznej, rozwojowej, wychowawczej i społecznej, psychologii osobowości, psychopatologii, psychoterapii, a także pedagogiki, socjologii i teologii pastoralnej. Wyniki badań psychologii pastoralnej mogą zostać wykorzystane w opracowywaniu programów badawczo-dydaktycznych, edukacyjnych i terapetyczno-pedagogicznych dla propagowania zdrowia psychicznego, psychoterapii i poradnictwa pastoralnego.

14. Socjologia pastoralna

Kolejnym obszarem badań naukowych jest socjologia pastoralna. Jest to nauka pomocnicza dla teologii pastoralnej, jednakże przy zachowaniu ich autonomii, odrębności przedmiotów formalnych i metod badań. Przedmiotem materialnym tych dyscyplin naukowych jest religia zorganizowana, czyli Kościół. Teologia pastoralna bada działalność Kościoła, a socjologia pastoralna zajmuje się strukturą, funkcjami i procesami, jakie w nim zachodzą. Socjologia pastoralna jest subdyscypliną socjologiczną, która pozostaje w kręgu terminologii, metod i teorii socjologicznych. W swoich badaniach ks. Jan Przybyłowski uwzględnia podstawową zasadę, że socjologiczne badania zjawiska religijnego nie wyczerpują duchowego i nadprzyrodzonego bogactwa religii, gdyż skoncentrowane są tylko na jednym aspekcie religii, na jej stronie zjawiskowej. Socjologia pastoralna zajmuje się pozytywnym i empirycznym badaniem tych zjawisk religijnych, które mają charakter zbiorowy, ogólny i powtarzalny. Zjawiska te bada się w ich formowaniu się, przebiegu, rozwoju i przekształcaniu. Wyniki badań socjologii pastoralnej przedstawiają aktualną rzeczywistość społeczną, kulturową i religijną Kościoła, dzięki czemu badania ks. Jana Przybyłowskiego, prowadzone w ramach teologii pastoralnej, mogą skupić się na analizowaniu działalności duszpasterskiej, która dokonuje się w konkretnych uwarunkowaniach rzeczywistości ziemskiej.

15. Popularyzacja wiedzy teologicznej i humanistycznej

Ks. Jan Przybyłowski umiejętnie wykorzystuje wiedzę teologiczną i humanistyczną w prezentowaniu nauki Kościoła poprzez artykuły popularno-naukowe i popularne. Niektóre z nich są rekonesansem w zakresie problematyki podejmowanej następnie w pracach naukowo-badawczych. Artykuły naukowe znajdują też swój wyraz w pracach popularno-teologicznych i popularnych, których forma umożliwia zaprezentowanie szerszemu gronu czytelników w przystępny sposób najnowszych osiągnięć nauk teologicznych i praktycznych. Ks. Jan Przybyłowski podejmuje w nich zarówno tematy aktualne związane z życiem Kościoła, jak również przedstawia szeroką problematykę życia wartościami ewangelicznymi na co dzień. Punktem wyjścia dla prowadzenia przez ks. Jana Przybyłowskiego refleksji popularno-teologicznej jest stwierdzenie, że prawdziwą teologię może uprawiać człowiek prowadzący głębokie życie wewnętrzne, dla którego własne doświadczenia codzienne, obok wymowy egzystencjalnej, mają również wymiar chrześcijański.

Załącznik:

Bibliografia.pdf

Wikipedia

Kontakt:

jkp6@wp.pl